محمد مؤمن بن محمد زمان تنكابني
11
تحفه حكيم مؤمن يا تحفة المؤمنين ( فارسي )
لهذا كتاب مالايسع الطبيب جهله ( 1 ) مشهور بجامع بغدادي را كه در أكثر أمور مناط اعتبار دانسته وفى الواقع مؤلف آن جزاه الله خيرا نهايت بذل جهد نموده وهر چه از جامع ابن بيطار ( 2 ) وغيره از كتب نقل آن ضرور وباعث انتفاع بوده استخراج كرده ودقيقه نامرعى نگذاشته وهر چه از كتاب تذكره اولوالالباب مشهور بجامع انطاكى ( 3 ) كه شيخ داود انطاكى بعد از جامع بغدادي تأليف نموده ودر بعضي از أمور ( 1 ) اين كتاب مالايسع الطبيب جهله يا مالا يسمع الطبيب جهله تأليف يوسف بن إسماعيل خوئى شافعي معروف " بابن الكبير " است كه مختصرى از مفردات ابن بيطار مىباشد ومؤلف نام آن را جامع گذارده است وشامل دو كتاب ويا دو قسمت است أولى در ادويه مفرده واغذيه ودومى در مركب وبر هر دو كتاب مقدمهاى مربوط به قوانين واحكامى كه شناسائى آنها لازم است مىباشد . تاريخ فراغت از طبع كتاب جمادى الاخر سنه 711 هجرى قمري است . ترجمه آن به تركى در عصر سلطان مراد خان ثالث توسط حسن بن عبد الرحمن انجام يافته است كتاب جامع كتابي است جليل القدر بمانند اصلش كه جامع ابن بيطار مىباشد وبر آن اضافاتى دارد عدهء نيز أبواب وفصولى از آن را توضيح وتشريح نمودهاند . ( ترجمه از كتاب كشف الظنون عن أسامي الكتب والفنون تاليف حاجى خليفه معروف بملا كاتب چلبى چاب دوم إسلامبول 1360 هجرى قمري 1930 ميلادي جلد دوم ستون 1575 ) . ( 2 ) جامع المفردات الأدوية والأغذية يا جامع القوى الأدوية والأغذية يا مفردات ابن بيطار ابن كتاب تأليف ضياء الدين عبد الله بن أحمد مالقى اندلسى ( از أهل مالقه Malaga اسپانيا اندلس ) معروف به ابن بيطار متوفى به سال 646 هجرى قمري است كه معروف " بجامع مفردات الأدوية والأغذية " واز كتب معتبره طب قديم مىباشد اين كتاب توسط جمال الدين أبو الفضل محمد بن مكرم الأنصاري ( متوفى سال 711 هجرى قمري مختصر وبتركى نيز به ترتيب حروف تهجى ترجمه شده است ) عده ديگر از أطباء نيز كتبي در طب بنام مفردات داشتهاند . ( 3 ) تذكره شيخ داود انطاكى اين كتاب تاليف شيخ داود بن عمر انطاكى طبيب متوفى به مكة به سال 1005 هجرى قمري ( يا 1008 هجرى قمري ) است وبه بصير يعنى بينا ملقب بوده است صاحب تاليفى است كه بنام تذكره انطاكى با تذكره داود انطاكى با تذكره أولى الألباب معروف مىباشد وشامل چند باب است : باب أول در كليات باب دوم در قوانين افراد وتركيب ، باب سوم در مفردات ومركبات ، باب چهارم در امراض ، خاتمه اين كتاب به سال 1303 هجرى قمري در مصر در دو مجلد چاپ شده است ودر حاشيهء آن كتاب " نزهة المبهجة في تشحيذ الأذهان وتعديل الأمزجة " تاليف مؤلف مىباشد جلد أول تذكره انطاكى 352 صفحه 35 سطرى با حروف 18 وجلد دوم 116 صفحه ؟ ؟ سطرى با حروف 18 ودر دنباله جلد دوم ذيل تذكره در 204 صفحه به ترتيب حروف تهجى يك يك داروها را نوشته است .